Extract from Aeneid Book 10
This is my favourite part of Book 10 of the Aeneid. In it, Pallas, the son of Aeneas' main ally, King Evander, engages in close combat with Turnus, a local king, and is killed. Pallas' death is some of the most wrenching poetry I've ever read.Interea soror alma monet succedere Lauso
Turnum,
qui volucri curru medium secat agmen.
Ut vidit socios: ‘Tempus
desistere pugnae;
solus ego in Pallanta feror, soli mihi
Pallas
debetur; cuperem ipse parens spectator adesset.’
Haec
ait, et socii cesserunt aequore iusso.
At Rutulum abscessu iuvenis
tum iussa superba
miratus stupet in Turno corpusque per
ingens
lumina volvit obitque truci procul omnia visus
talibus
et dictis it contra dicta tyranni:
‘Aut spoliis ego iam raptis
laudabor opimis
aut leto insigni: sorti pater aequus utrique
est.
Tolle minas.’ Fatus medium procedit in aequor.
Frigidus
Arcadibus coit in praecordia sanguis.
Desiluit Turnus biiugis,
pedes apparat ire
comminus; utque leo, specula cum vidit ab
alta
stare procul campis meditantem in proelia taurum,
advolat:
haud alia est Turni venientis imago.
Hunc ubi contiguum missae
fore credidit hastae,
ire prior Pallas, siqua fors adiuvet
ausum
viribus imparibus, magnumque ita ad aethera fatur:
‘Per
patris hospitium et mensas, quas advena adisti,
te precor, Alcide,
coeptis ingentibus adsis.
Cernat semineci sibi me rapere arma
cruenta
victoremque ferant morientia lumina Turni.’
Audiit
Alcides iuvenem magnumque sub imo
corde premit gemitum lacrimasque
effundit inanis.
Tum Genitor natum dictis adfatur amicis:
‘Stat
sua cuique dies, breve et inreparabile tempus
omnibus est vitae:
sed famam extendere factis,
hoc virtutis opus. Troiae sub moenibus
altis
tot nati cecidere deum; quin occidit una
Sarpedon, mea
progenies. Etiam sua Turnum
fata vocant, metasque dati pervenit ad
aevi.’
Sic ait atque oculos Rutulorum reicit arvis.
At Pallas
magnis emittit viribus hastam
vaginaque cava fulgentem deripit
ensem.
Illa volans umeri surgunt qua tegmina summa
incidit
atque viam clipei molita per oras
tandem etiam magno strinxit de
corpore Turni.
Hic Turnus ferro praefixum robur acuto
in
Pallanta diu librans iacit atque ita fatur:
‘Adspice, num mage
sit nostrum penetrabile telum.’
Dixerat; at clipeum, tot ferri
terga, tot aeris,
quem pellis totiens obeat circumdata
tauri,
vibranti cuspis medium transverberat ictu
loricaeque
moras et pectus perforat ingens.
Ille rapit calidum frustra de
volnere telum:
una eademque via sanguis animusque
sequuntur.
Corruit in volnus, sonitum super arma dedere
et
terram hostilem moriens petit ore cruento.
Quem Turnus super
adsistens,
‘Arcades, haec,’ inquit, ‘memores mea dicta
referte
Euandro; qualem meruit, Pallanta remitto.
Quisquis
honos tumuli, quidquid solamen humandi est,
largior. Haud illi
stabunt Aeneia parvo
hospitia.’ Et laevo pressit pede talia
fatus
exanimem, rapiens immania pondera baltei
impressumque
nefas, una sub nocte iugali
caesa manus iuvenum foede thalamique
cruenti,
quae Clonus Eurytides multo caelaverat auro;
quo nunc
Turnus ovat spolio gaudetque potitus.
Nescia mens hominum fati
sortisque futurae
et servare modum, rebus sublata secundis!
Turno
tempus erit, magno cum optaverit emptum
intactum Pallanta et cum
spolia ista diemque
oderit. At socii multo gemitu
lacrimisque
impositum scuto referunt Pallanta frequentes.
O
dolor atque decus magnum rediture parenti
haec te prima dies bello
dedit, haec eadem aufert,
cum tamen ingentis Rutulorum linquis
acervos.
- Virgil